Autor: Tomasz Drożdżal Kraków, 3 maj 2009

Haplopelma minax

Haplopelma minax to duży, podziemny ptasznik należący do rodziny Ornithoctoninae. Łacińskie słowo minax oznacza groźny, złowrogi co świetnie oddaje charakter tego szybkiego i delikatnie ujmując, niezbyt potulnego pająka! Jest to jeden z moich ulubionych gatunków, który według mnie powinien zagościć w hodowli każdego prawdziwego miłośnika ptaszników podziemnych.

Haplopelma minax, ptasznik z Birmy i Tajlandii

Haplopelma minax (Thorell, 1897). W pełni dorosła samica

Występowanie:

Osobniki identyczne z serią oryginalną gatunku Haplopelma minax zamieszkuję południowo-wschodnią Birmę (region Tenasserim, Kaw-Kareet) oraz północną Tajlandię (Chiang Mai, Chiang Rai, Taling Sung, Lampang, etc.).
Jako inne miejsce występowania tego gatunku ptasznika podaje się również Kambodżę oraz Wietnam. Obecność łudząco podobnych osobników zarejestrowano nawet w Malezji (np. w regionie Cameron Highlands).


Pokaż Haplopelma minax na większej mapie

Haplopelma minax sensu Thorell, 1897. Mapa występowania.

Z racji sporego obszaru występowania Haplopelma minax wyróżnia się często lokalne warianty tego pająka. Kwestia odrębności gatunkowej co najmniej jednej z ‘form’ wciąż jest jednak przedmiotem burzliwych dyskusji. Zależnie od miejsca pochodzenia ptaszniki te różnią się bowiem nie tylko ubarwieniem i rozmiarami do jakich dorastają dorosłe osobniki, ale także niekiedy pewnymi innymi detalami, często ważnymi z punktu widzenia taksonomii.

Ubarwienie:

Haplopelma minax pochodzące z północnej Tajlandii jako dorosłe ubarwione są jednolicie, na smoliście czarny kolor.
Karapaks u osobników, które wyliniały przyjmuje często lekko zielonkawe zabarwienie, wyglądające jak omszały nalot.
Na odwłoku obecne są tygrysie pręgi, które to właśnie ze względu na niemal jednolite ciemno czarne ubarwienie są praktycznie niewidoczne. Uwydatniają się one dopiero u wypłowiałych osobników, które powinny niedługo linieć. Również na odwłoku tego pająka może pojawić się znany już z karapaksu zielony „nalot” – szczególnie o ptasznika, który jest świeżo po zrzuceniu wylinki.

Haplopelma minax

Haplopelma minax (Thorell, 1897). Wariant pochodzący z Tajlandii

Młode osobniki Haplopelma minax są szarobrązowe, posiadają wyraźne tygrysie paski na odwłoku oraz jasne, blado-pomarańczowe ubarwienie w okolicach kądziołków przędnych. Cechy te zanikają wraz z kolejnymi wylinkami – czarne ubarwienie pojawia się po około ośmiu linieniach. W ciągu kilku kolejnych zanikają prążki na odwłoku oraz „pomarańczowe” kądziołki. Dwa prążki na patella’ch od samego początku są niezbyt wyraźne.

Formy barwne obecne w handlu:

W przypadku mniejszego wariantu tego ptasznika, pochodzącego z Kambodży, mamy wciąż czarne osobniki. Czarny karapaks pozbawiony jest tu jednak zielonego odcieniu, a na odwłoku pająka obecne są słabe, ale zauważalne pręgi.

W przypadku najmniejszej formy – z Wietnamu – osobniki są już grafitowo szare, zarówno na odnóżach, jak i karapaksie. Szaro-beżowy odwłok posiada drobne cętki, które układają się w niewyraźne tygrysie pręgi. W odróżnieniu od pozostałych form lokalnych, ptaszniki te od samego początku posiadają dosyć wyraźne pręgi na patella’ch, oraz pomarańczowo zabarwione okolice kądziołków przędnych, które to cechy nie zanikają z wiekiem.

Wielkość :

Wariant Haplopelma minax pochodzący z Tajlandii osiąga najbardziej imponujące rozmiary. Rozpiętość odnóży tego pająka sięga 18-20cm, a sam karapaks może mierzyć około 3 cm długości. Łączna długość głowotułowia wraz z odwłokiem, u dorosłego i nieprzekarmionego osobnika, wynosi zatem około 8cm.

Haplopelma minax

Haplopelma minax (Thorell, 1897). Duża, dorosła samica.

Wariant z Kambodży osiąga rozpiętość odnóży na poziomie około 16-18cm. Najmniejszy jest wariant pochodzący z Wietnamu – z rozpiętością odnóży sięgającą „jedynie” około 15-16cm.

Dymorfizm płciowy i rozpoznanie płci:

Nie ma tu zauważalnych różnic w ubarwieniu młodych pająków – wybarwiają się one jednakowo, jednakże samcom niekoniecznie udaje się przed dorosłością uzyskać w pełni czarne ubarwienie.

Jak to bywa u większości ptaszników, płeć podrośniętych osobników można z powodzeniem rozpoznawać po oględzinach okolic płytki płciowej lub analizując grubość ostatniego członu pedipalpów (metoda trudniejsza i wymagająca porównania kilku osobników). Najpewniejszym sposobem są jednak oględziny wylinki i próba odszukania prostej w budowie, trapezoidalnej spermateki.

Habitat:

Haplopelma minax zamieszkują głębokie (30-60cm) nory usytuowane na stromych zboczach tropikalnego lasu deszczowego. Wejście do nory pająki te często dekorują przy użyciu liści i tworzą z nich coś na kształt kołnierza.

Opieka:

Powinniśmy zapewnić temu gatunkowi ptasznika grubą warstwę podłoża, w której będzie on mógł bez problemu kopać (zalecane absolutne minimum dla tak dużego pająka jak Haplopelma minax to 30cm). Najlepiej w tym celu sprawdzają się tzw. “haplo tanki” według pomysłu Volker’a von Wirth’a i ulepszeń autorstwa Martin’a Huber’a.

Temperatura przez większość część roku może utrzymywać się na poziomie nawet 28-30°C, przy zachowaniu sporej wilgotności (szczególnie w okresie marzec-listopad, z okresem szczytowym w okolicach maja).

Rozmnażanie:

Na podstawie doświadczeń moich oraz innych hodowców, uważam że najlepszym okresem do łączenia ptaszników z gatunku Haplopelma minax, jak i paru innych przedstawicieli Haplopelma spp., jest jesień.
Jakiś czas po udanej kopulacji staram się o to by stopniowo obniżając temperaturę zapewnić zapłodnionej samicy chłodniejszy, “zimowy” okres. Temperaturą nie powinna przekraczać wtedy 18°C (dla pająków pochodzących z odłowu, znośna powinna być również temperatura na minimalnym poziomie 13-15°C). Po chłodnym okresie powinniśmy zapewnić samicy stopniowy wzrost temperatury i wilgotności, który powinien być przez samicę rozpoznany jako nadejście wiosny i dobry moment na złożenie kokonu.

Szczególnie ważną rzeczą podczas rozmnażania Haplopelma minax, wydaje się być konieczność zapewnienia im takiego terrarium, w którym pająki te bez problemu będą mogły wykopać sobie dostatecznie głęboką norę.

Rozwój:

Ptaszniki tego gatunku, przy intensywnym karmieniu, rozwijają się dosyć szybko. Samce są w stanie osiągnąć dorosłość płciową w okresie czasu nie przekraczającym 2 lat. Samice potrzebują na to średnio około 3 lat.

Literatura:

  • VON WIRTH, V. & B.F. STRIFFLER. 2005.
    Neue Erkennstisse zur Vogelspinnen – Unterfamilie Ornithoctoninae, mit Beschreibung von Ornithoctonus aureotibialis sp. n. und Haplopelma longipes sp. n. (Araneae, Theraphosidae).
    Arthropoda 13(2): 2-27.
  • VON WIRTH, V. & M. HUBER (2002): Einige Praxis-Tipps zur Haltung von Haplopelma Arten und anderen Röhren bewohnenden Vogelspinnen. DeArGe Mitteilungen 7(11): 14-23.
  • GRAVELY, F.H. 1935.
    The male of Ornithoctonus minax Thorell.
    Records of the Indian Museum Calcutta 37(2): 211-212.
  • THORELL, T. 1897.
    Viaggio di Leonardo Fea in Birmania e regioni vicine. LXXIII. Secondo saggio sui Ragni birmani. I. Parallelodontes. Tubitelariae.
    Ann. Mus. civ. stor. nat. Genova (2) 17[=37]: 161-267. [p. 182].