Autor: Tomasz Drożdżal Kraków, 3 maj 2009
Haplopelma minax
Haplopelma minax to duży, podziemny ptasznik należący do rodziny Ornithoctoninae. Łacińskie słowo minax oznacza groźny, złowrogi co świetnie oddaje charakter tego szybkiego i delikatnie ujmując, niezbyt potulnego ptasznika! Jest to jeden z moich ulubionych gatunków, który według mnie powinien zagościć w hodowli każdego prawdziwego miłośnika ptaszników podziemnych.
Haplopelma minax (Thorell, 1897). W pełni dorosła samica
Występowanie:
Osobniki identyczne z serią oryginalną gatunku zamieszkuję południowo-wschodnią Birmę (region Tenasserim, Kaw-Kareet) oraz północną Tajlandię (Chiang Mai, Chiang Rai, Taling Sung, Lampang, etc.).
Jako inne miejsce występowania gatunku podaje się również Kambodżę oraz Wietnam. Obecność łudząco podobnych osobników zarejestrowano nawet w Malezji (np. w regionie Cameron Highlands).
Pokaż Haplopelma minax na większej mapie
Haplopelma minax sensu Thorell, 1897. Mapa występowania.
Z racji sporego obszaru występowania wyróżnia się często warianty tego gatunku. Kwestia odrębności gatunkowej co najmniej jednej z ‘form’ wciąż jest jednak przedmiotem burzliwych dyskusji. Zależnie od miejsca pochodzenia ptaszniki te różnią się bowiem nie tylko ubarwieniem i rozmiarami do jakich dorastają dorosłe osobniki, ale także niekiedy pewnymi innymi detalami, często ważnymi z punktu widzenia taksonomii.
Ubarwienie:
Osobniki pochodzące z północnej Tajlandii jako dorosłe ubarwione są jednolicie, na smoliście czarny kolor.
Karapaks u osobników, które wyliniały przyjmuje często lekko zielonkawe zabarwienie, wyglądające jak omszały nalot.
Na odwłoku obecne są tygrysie pręgi, które to właśnie ze względu na niemal jednolite ciemno czarne ubarwienie są praktycznie niewidoczne. Uwydatniają się one dopiero u wypłowiałych osobników, które powinny niedługo linieć. Również na odwłoku może po wylince pojawić się znany już z karapaksu zielony „nalot”.
Haplopelma minax (Thorell, 1897). Wariant pochodzący z Tajlandii
Młode osobniki są szarobrązowe, posiadają wyraźne tygrysie paski na odwłoku oraz jasne, blado-pomarańczowe ubarwienie w okolicach kądziołków przędnych. Cechy te zanikają wraz z kolejnymi wylinkami – czarne ubarwienie pojawia się po około ośmiu linieniach. W ciągu kilku kolejnych zanikają prążki na odwłoku oraz „pomarańczowe” kądziołki. Dwa prążki na patella’ch od samego początku są niezbyt wyraźne.
Formy barwne obecne w handlu:
W przypadku mniejszego wariantu, pochodzącego z Kambodży, mamy wciąż czarne osobniki. Czarny karapaks pozbawiony jest tu jednak zielonego odcieniu, a na odwłoku obecne są słabe, ale zauważalne pręgi.
W przypadku najmniejszej formy – z Wietnamu – osobniki są już grafitowo szare, zarówno na odnóżach, jak i karapaksie. Szaro-beżowy odwłok posiada drobne cętki, które układają się w niewyraźne tygrysie pręgi. W odróżnieniu od pozostałych form lokalnych, osobniki te od samego początku posiadają dosyć wyraźne pręgi na patella’ch, oraz pomarańczowo zabarwione okolice kądziołków przędnych, które to cechy nie zanikają z wiekiem.
Wielkość :
Wariant pochodzący z Tajlandii osiąga najbardziej imponujące rozmiary. Rozpiętość odnóży sięga 18-20cm, a sam karapaks może mierzyć około 3 cm długości. Łączna długość głowotułowia wraz z odwłokiem, u dorosłego i nieprzekarmionego osobnika, wynosi zatem około 8cm.
Haplopelma minax (Thorell, 1897). Duża, dorosła samica.
Wariant z Kambodży osiąga rozpiętość odnóży na poziomie około 16-18cm. Najmniejszy jest wariant pochodzący z Wietnamu – z rozpiętością odnóży sięgającą „jedynie” około 15-16cm.
Dymorfizm płciowy i rozpoznanie płci:
Nie ma tu zauważalnych różnic w ubarwieniu osobników młodych – wybarwiają się one jednakowo, jednakże samcom niekoniecznie udaje się przed dorosłością uzyskać w pełni czarne ubarwienie.
Jak to bywa u większości ptaszników, płeć podrośniętych osobników można z powodzeniem rozpoznawać po oględzinach okolic płytki płciowej lub analizując grubość ostatniego członu pedipalpów (metoda trudniejsza i wymagająca porównania kilku osobników). Najpewniejszym sposobem są jednak oględziny wylinki i próba odszukania prostej w budowie, trapezoidalnej spermateki.
Habitat:
Zamieszkują głębokie (30-60cm) nory usytuowane na stromych zboczach tropikalnego lasu deszczowego. Wejście do nory często udekorowane jest liśćmi tworzącymi coś na kształt kołnierza.
Opieka:
Powinniśmy zapewnić temu gatunkowi grubą warstwę podłoża, w której będzie on mógł bez problemu kopać (zalecane absolutne minimum to 30cm). Najlepiej w tym celu sprawdzają się tzw. “haplo tanki” według pomysłu Volker’a von Wirth’a i ulepszeń autorstwa Martin’a Huber’a.
Temperatura przez większość część roku może utrzymywać się na poziomie nawet 28-30°C, przy zachowaniu sporej wilgotności (szczególnie w okresie marzec-listopad, z okresem szczytowym w okolicach maja).
Rozmnażanie:
Na podstawie doświadczeń moich oraz innych hodowców, uważam że najlepszym okresem do łączenia par tego, jak i paru innych przedstawicieli Haplopelma spp., jest jesień.
Jakiś czas po udanej kopulacji staram się o to by stopniowo obniżając temperaturę zapewnić zapłodnionej samicy chłodniejszy, “zimowy” okres. Temperaturą nie powinna przekraczać wtedy 18°C (dla osobników pochodzących z odłowu, znośna powinna być również temperatura na minimalnym poziomie 13-15°C). Po chłodnym okresie powinniśmy zapewnić samicy stopniowy wzrost temperatury i wilgotności, który powinien być przez samicę rozpoznany jako nadejście wiosny i dobry moment na złożenie kokonu.
Szczególnie ważną rzeczą u rozmnażanych osobników, wydaje się być konieczność zapewnienia im takiego terrarium, w którym bez problemu będą one mogły wykopać sobie dostatecznie głęboką norę.
Rozwój:
Ptaszniki tego gatunku, przy intensywnym karmieniu, rozwijają się dosyć szybko. Samce są w stanie osiągnąć dorosłość płciową w okresie czasu nie przekraczającym 2 lat. Samice potrzebują na to średnio około 3 lat.
Literatura:
- VON WIRTH, V. & B.F. STRIFFLER. 2005.
Neue Erkennstisse zur Vogelspinnen – Unterfamilie Ornithoctoninae, mit Beschreibung von Ornithoctonus aureotibialis sp. n. und Haplopelma longipes sp. n. (Araneae, Theraphosidae).
Arthropoda 13(2): 2-27. - VON WIRTH, V. & M. HUBER (2002): Einige Praxis-Tipps zur Haltung von Haplopelma Arten und anderen Röhren bewohnenden Vogelspinnen. DeArGe Mitteilungen 7(11): 14-23.
- GRAVELY, F.H. 1935.
The male of Ornithoctonus minax Thorell.
Records of the Indian Museum Calcutta 37(2): 211-212. -
THORELL, T. 1897.
Viaggio di Leonardo Fea in Birmania e regioni vicine. LXXIII. Secondo saggio sui Ragni birmani. I. Parallelodontes. Tubitelariae.
Ann. Mus. civ. stor. nat. Genova (2) 17[=37]: 161-267. [p. 182].
